fbpx
16 Czerwiec, 2019
Warszawa
24 ° C
Do góry
Image Alt

SC Beauty Magazine

Przebarwienia – powstawanie i pielęgnacja

Czym jest melanogeneza? Jak przebiega mechanizm powstawania przebarwień i jakie wyróżniamy ich rodzaje? W jaki sposób pielęgnować skórę naznaczoną przebarwieniami? Szukasz odpowiedzi na powyższe pytania? Przeczytaj koniecznie!

Układ barwnikowy skóry, melanogeneza

Układ barwnikowy skóry utworzony jest przez melanocyty (komórki dendryczne), które najliczniej występują w skórze pomiędzy keratynocytami warstwy podstawnej naskórka. Charakteryzują się owalnym lub gwiaździstym kształtem oraz obecnością licznych wypustek cytoplazmatycznych wnikających w komórki naskórka. W warstwie podstawnej występują w ilości 1000-2000 na 1mm2. Melanocyty produkują barwnik skóry melaninę w procesie melanogenezy. Należy wiedzieć, że istnieją dwa główne typy melaniny: eumelanina (barwnik brązowo-czarny) oraz feomelanina (barwnik żółto-czerwony), których stosunek i całkowita zawartość określają kolor skóry.

Główną rolą melaniny jest ochrona skóry przed niekorzystnym wpływem promieniowania ultrafioletowego (UV). Melanina absorbując promieniowanie widzialne i ultrafioletowe, zamienia je na energię cieplną. Ochrona skóry przed promieniowaniem UV wynika głównie z aktywności eumelaniny, natomiast feomelanina ma działanie fotouwrażliwiające prowadzące do powstawania plam pigmentacyjnych oraz nowotworów skóry.

 Melanina powstaje w wyniku enzymatycznych przemian tyrozyny, w których kluczową rolę odgrywa metaloenzym zależny od jonów miedzi – tyrozynaza. Aktywacja tyrozynazy następuje w wyniku utlenienia grup sulfhydrylowych (SH) obecnych w naskórku, które w postaci nieutlenionej hamują proces melanogenezy. Natomiast stymulująco na proces melanogenezy wpływa w pierwszej kolejności hormon stymulujący melanocyty – αMSH oraz czynniki pobudzające syntezę cAMP. Czym jest αMSH? Jest hormonem aktywnym podczas ciąży i w życiu płodowym, natomiast u dorosłych jego funkcję pełnią charakterystyczne hormony zawierające sekwencję aminokwasową MSH. Nie wolno zapominać iż do tej grupy zaliczamy również niektóre metale (miedź, żelazo, srebro, złoto) i półmetale (arsen), promieniowanie UV i stany zapalne, które powodują zmniejszenie ilości grup sulfhydrylowych,

 Wytworzona melanina magazynowana jest w malanosomach – ziarnistościach występujących w wypustkach melanocytów, a następnie przekazywana sąsiadującym keratynocytom. Jeden melanocyt sąsiaduje z ok. 36 keratynocytami tworząc tzw. jednostkę melaninową.W komórkach naskórka pod wpływem różnych czynników malanosomy pękają i melanina zostaje uwolniona do wnętrza keratynocytu. W wyniku odnowy komórkowej komórki z melaniną wędrują na powierzchnię skóry i ulegają procesowi złuszczania.

 Melanosomy z degenerujących się melanocytów mogą być fagocytowane przez makrofagi w skórze właściwej (melanofory). Melanogeneza podlega regulacji przez czynniki genetyczne oraz hormonalne, ale może zostać przyspieszona w wyniku uszkodzenia naskórka, podczas ekspozycji na słońce, poparzenia, urazy mechaniczne czy szkodliwe substancje chemiczne.

Przebarwienia – mechanizm powstawania oraz rodzaje przebarwień

Przebarwienia są to ograniczone lub uogólnione zmiany zabarwienia skóry danej osoby. Zaburzenia barwnikowe skóry nabyte lub wrodzone mogą być wynikiem zmiany liczby melanocytów, zaburzeń biosyntezy melaniny, bądź zaburzeń transportu malanosomów

Przebarwienia dzielimy na te o podłożu genetycznym, czyli piegi, hiperpigmentacja okolicy oczodołów, plamy soczewicowate. Inne o podłożu hormonalnym (ciąża, okres menopauzy, preparaty antykoncepcyjne) np. ostuda powstałe w wyniku zaburzeń endokrynologicznych (nadczynność tarczycy, schorzenia jajników) oraz polekowe (po stosowaniu środków przeciwbólowych, barbituranów, sulfonamidów, tetracyklin). Nie można zapomnieć również o hiperpigmenacjach wtórnych powstałych w wyniku odpowiedzi na różne bodźce. Powstają w wyniku wzrostu liczby melanocytów w danym obszarze oraz wzrostu ilości melaniny bądź w wyniku destrukcji keratynocytów zawierających melanosomy – przez stan zapalny w skórze ziarna melaniny przemieszczają się do skóry właściwej i tam pozostają.

 Jakie wyróżniamy rodzaje hiperpigmentacji wtórnej?

• Przebarwienia mechaniczne – powstałe w wyniku przewlekłych urazów wywołujących wzrost melanogenezy;

• Przebarwienia cieplne – powstałe w wyniku długotrwałego bezpośredniego nagrzewania;

• Hiperpigmentacja chemiczna – powstałe w wyniku działania uszkadzającego bodźca chemicznego wywołującego toksyczne zapalenia skóry;

• Przebarwienia słoneczne – powstają w wyniku działania promieniowania UV skutkującego wzrostem liczby funkcjonalnych melanocytów i nasilenie pigmentacji;

• Przebarwienia pozapalne – powstają w chorobach skóry z komponentem zapalnym (łuszczyca, liszaj płaski, wyprysk, trądzik pospolity).

Ze względu na lokalizację, przebarwienia dzielimy na naskórkowe, skórne i mieszane skórno-naskórkowe. Głębokość lokalizacji przebarwień umożliwia badanie w lampie Wooda, gdzie w przypadku przebarwień naskórkowych występuje kontrast pomiędzy przebarwieniem, a skórą niezmienioną, natomiast przebarwienia głębsze nie dają wyraźnego kontrastu.

Piegi (Ephelides)

Wyraźne odgraniczone żółtawobrązowe plamki 1-5 mm, mogące się zlewać, tworząc nieregularne obszary przebarwienia. Uwarunkowane genetycznie występujące szczególnie u osób o jasnej karnacji i rudych włosach. Pojawiają się ok. 5 roku życia, intensywność zabarwienia zależy od nasilenia ekspozycji na światło słoneczne. Powstają w wyniku zwiększenia ilości wytwarzanej melaniny przez niezmienioną liczbę melanocytów. Pojawiają się zazwyczaj symetrycznie na odsłoniętych obszarach ciała. W ich przypadku podstawą pielęgnacji jest stosowanie kremów z filtrami UV.

 Plamy soczewicowate (Lentigines)

Ograniczone przebarwienia skóry, niezwiązane z nasłonecznieniem, których istotą jest wzrost liczby melanocytów oraz zwiększone wytwarzanie barwnika. Są większe, ciemniejsze od piegów i bardziej owalne, występują od dzieciństwa w każdym miejscu na ciele, również na błonach śluzowych.

 Plamy soczewicowate starcze (Lentigo senilis)

Występują u osób po 40 roku życia. Umiejscowione na odsłoniętych częściach ciała poddawanych przewlekłej ekspozycji na promieniowanie UV. Średnica od kilku mm do kilku cm, zabarwienie ciemnobrązowe o brzegach regularnych, bądź nieregularnych. Liczba i wielkość zmian zwiększa się w miarę upływu czasu.

 Plamy soczewicowate słoneczne (Lentigo solaris)

Przebarwienia powstające pod wpływem przewlekłego działania promieniowania słonecznego. Uwidaczniają się w wyniku wzrostu melanocytów w warstwie podstawnej naskórka oraz w wyniku występowania licznych melanoforów w skórze właściwiej. Najlepsze efekty wybielania daje postępowanie zabiegowe (krioterapia, IPL, lasery).

Ostuda, melasma (Chloasma, melasma)

Żółtobrunatne lub ciemnobrunatne plamy o nierównomiernych zarysach, dobrze odgraniczone bez towarzyszącego stanu zapalnego. Występują symetrycznie głównie w obrębie twarzy (czoło, policzki, nos, górna warga), przede wszystkim występują u kobiet. Do czynników zwiększających ryzyko powstawania melasmy zaliczamy ciążę, zaburzenia hormonalne związane z nieprawidłową pracą jajników, choroby tarczycy, nadnerczy czy wątroby. Ponadto znaczenie mogą mieć kosmetyki światłouczulające, środki antykoncepcyjne i stosowane w hormonalnej terapii zastępczej leki (chlorpromazyna, hydantoina) oraz zioła światłouczulające – dziurawiec.

 Występuje zazwyczaj u osób z karnacją ciemniejszą, czynnikiem nasilającym jest światło słoneczne. Zmiany mają charakter trwały, jedynie w niektórych przypadkach (np. związanych z ciążą) mogą samoistnie ustępować. Ostuda związana jest głównie ze zwiększeniem liczby i aktywności melanocytów w warstwie podstawnej naskórka, w niektórych przypadkach powstają zmiany o lokalizacji skórno-naskórkowej. Leczenie ostudy jest uzależnione od głębokości przebarwień, zazwyczaj stosuje się środki wybielające, kriomasaże, zabiegi złuszczające oraz IPL i zabiegi laserowe.

Przebarwienia pozapalne

Zaburzenia pigmentacji rozwijające się w następstwie występujących wcześniej stanów zapalnych skóry – trądzik, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, liszaj płaskich oraz po urazach skóry, zwłaszcza u osób o ciemnej karnacji. Obszar przebarwienia jest ograniczony do miejsc wcześniej zmienionych lub uszkodzonych, utrzymują się przez wiele miesięcy, a nawet lat po ustaniu czynnika przyczynowego.

Przebarwienia po odczynach fototoksycznych

Zaburzenia barwnikowe powstałe w wyniku kontaktu z preparatami światłouczulającymi bądź w wyniku ich przyjmowania wewnętrznego. Są to między innymi:

Phyto photo-dermatitis – powstają w wyniku ekspozycji na UV w trakcie kontaktu z roślinami zawierającymi psolareny;

Berloque-dermatitis – nasilenie melanogenezy w wyniku ekspozycji na UV po kontakcie z bergaptenem znajdującym się w olejku bergamotowym wykorzystywanym w kosmetykach. Są to przebarwienia ciemnobrązowe zlokalizowane w okolicach aplikacji perfum (boczne powierzchnie szyi i dekolt);

• Odczyny polekowe – po stosowaniu leków przeciwcukrzycowych (pochodne sulfonylomocznika), moczopędnych (furosemid), przeciwpadaczkowych, przeciwarytmicznych (amiodaron), uspokajających (barbituranach), antybiotykach (tetracyklinach), sulfonamidach.

Pielęgnacja skóry z przebarwieniami, wybielanie przebarwień

Należy pamiętać, iż głównym czynnikiem indukującym proces melanogenezy jest promieniowanie UV, dlatego podstawą jest zapewnienie ochrony przed słońcem. Przebarwienia leczy się poprzez kojarzenie kilku metod, w zależności od charakteru przebarwienia i jego głębokości, są to metody farmakologiczne, zabiegowe oraz leczenie w gabinecie lekarskim. Powyższe terapie powinny być wspierane odpowiednią pielęgnacją codzienną skóry z przebarwieniami. Do metod zabiegowych w leczeniu przebarwień należą więc dermabrazja, mikrodermabrazja, krioterapia, laseroterapia oraz peelingi chemiczne.

 Kosmetyki dla skóry z przebarwieniami zazwyczaj zawierają związki o działaniu blokującym melanogenezę oraz złuszczające i przyspieszające odnowę skóry – pozwalające na szybszą eliminację obładowanych pigmentem komórek w naskórku oraz zwiększenie przenikania innych czynników rozjaśniających. Mają one za zadanie ograniczenie bodźców stymulujących aktywność melanocytów – ochrona przed UV czy wpływanie na procesy enzymatyczne oraz nieenzymatyczne melanogenezy, między innymi na powstawanie, produkcję oraz hamowanie tyrozynazy. Ponadto bywają przydatne w ograniczeniu transportu melanosomów w obrębie melanocytu oraz do keratynocytów, a także we wpływaniu na rozmieszczenie melanosomów w keratynocytach. Do innych istotnych obowiązków kosmetyków dla skóry z przebarwieniami należy zwiększanie degradacji melanosomów w warstwie rogowej i stymulowanie złuszczania naskórka

Podstawowe substancje stosowane w rozjaśnianiu przebarwień:

• hydrochinon (inhibitor tyrozynazy, degradacja melanosomów, stosowany w mieszaninach z kwasem retinowym – obecnie zakazany w kosmetykach pielęgnacyjnych);

• arbutyna (inhibitor tyrozynazy);

• kwas kojowy (inhibitor tyrozynazy);

• witamina C (rozkłada prekursory melaniny, zmniejsza aktywność tyrozynazy, zmniejsza grubość warstwy rogowej);

• kwas elaginowy (inhibitor tyrozynazy, inhibitor proliferacji melanocytów, antyoksydant);

• kwas azelainowy (inhibitor tyrozynazy, wymiatacz wolnych rodników, zmniejsza rogowacenie naskórka);

• wyciąg z liści morwy białej – zawiera stilben- (inhibitor tyrozynazy);

• ekstarkt z lukrecji (zawiera wiele składników wykazujących działanie hamujące tyrozynazę);

• niacynamid witamina B3 (inhibicja transferu melanosomów do keratynocytów);

• kwasy AHA (glikolowy, cytrynowy, mlekowy) BHA (kwas salicylowy), polihydroksykwasy (glukonolakton, kwas laktobionowy), ułatwiają złuszczanie naskórka, zakwaszają środowisko;

• retinoidy (inhibicja tyrozynazy oraz TRP-1 i TRP-2 – białek związanych z tyrozynazą; regulują transfer melanosomów, regulują proces keratynizacji) stosowane głównie w preparatach o charakterze leczniczym, w kosmetykach do 0,1%;

• analogi peptydowe MSH – obecnie poszukiwane są peptydy będące antagonistami MSH, które zapobiegają aktywacji tyrozynazy, ograniczają transport melanin do melanocytów (Oligopeptide-34, Nonapeptide-1, Oligopeptide-68).

Podczas pielęgnacji skóry z przebarwieniami i rozjaśniania przebarwień najkorzystniejsze jest stosowanie kilku czynników rozjaśniających jednocześnie w kosmetykach lub ich stosowanie naprzemienne (kosmetyki do użytku na dzień i na noc o odmiennym składzie).

Źródło:

biotechnologia.pl

Kosmetologia Pielęgnacyjna i lekarska pod redakcją Marii Nostrzyk

Dermatologia dla kosmetologów pod redakcją Zygmunta Adamskiego oraz Andrzeja Kaszuby.

Pol. Merk. Lek., 2008, XXV, 146, 188 Czynniki modulujące melanogenezę oraz metody identyfikacji zaburzeń barwnikowych.